Chủ đề

(Bạn đọc) - “Từ ngày 01.01.2021, lao động nam đủ 60 tuổi, nữ 55 tuổi, cứ mỗi năm sẽ tăng thêm 6 tháng làm việc cho đến khi nam đủ 62, nữ 60 tuổi sẽ nghỉ hưu”. Đó là một trong hai phương án được Bộ Lao động – Thương binh & Xã hội đề xuất nhằm sửa đổi quy định hiện hành, cho phép nâng tuổi nghỉ hưu của người lao động theo lộ trình, dự kiến sẽ được trình Quốc hội trong kỳ họp tháng 5-2019 và đưa ra biểu quyết vào tháng 10-2019.

Đề xuất tăng tuổi hưu, nếu được thực hiện, có thể sẽ gây ra nhiều hệ lụy

Đề xuất trên được đưa ra trong hoàn cảnh Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều khó khăn về tài chính cùng nguy cơ già hóa dân số nhanh hơn tốc độ tăng trưởng kinh tế tức “chưa giàu đã già”.

Vấn đề cần nghiên cứu đánh giá kỹ

Bộ LĐ-TB&XH lý giải, đề xuất tăng tuổi hưu được xem là một trong những giải pháp nhằm bảo đảm cân đối quỹ hưu trí và tử tuất trong dài hạn. Bởi vì, nếu giữ nguyên các quy định như hiện nay về mức đóng – mức hưởng, thời gian đóng – thời gian hưởng thì sẽ gây mất cân đối quỹ. Cụ thể, một lao động nam tham gia đóng Bảo hiểm Xã hội (BHXH) trong 30 năm (360 tháng), mỗi tháng đóng 22% tiền lương thì sẽ đóng tổng cộng vào quỹ trung bình 79 tháng lương. Nếu lương hưu khi về nghỉ bằng 75% của lương chính, thì số tiền đã đóng chỉ đủ để chi trả cho người lao động 105 tháng (tương đương 9 năm). Nếu tính cả lãi suất đầu tư của quỹ BHXH thì khả năng cũng chỉ đủ để chi trả cho 12 năm. Trong khi đó, độ tuổi nghỉ hưu trung bình của lao động nam ở nước ta là 54,2, nữ 52,6, tuổi thọ trung bình là 70,8 đối với nam (16,6 năm hưởng lương hưu), và 76,1 đối với nữ (23,5 năm hưởng lương hưu).

Theo đó, Bộ LĐ-TB&XH lập luận: muốn bảo đảm quỹ tài chính bền vững, nếu không tăng tuổi nghỉ hưu thì chỉ có 2 cách: nâng mức đóng của người lao động và doanh nghiệp hoặc giảm mức hưởng lương hưu. Tuy nhiên, nâng mức đóng sẽ làm tăng gánh nặng tài chính của người lao động và làm giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp; còn giảm mức hưởng cũng ảnh hưởng không nhỏ tới cuộc sống của người nghỉ hưu trí – cả hai việc này đều khó khả thi.

Dù bất cứ phương án nào được chấp thuận thì bảo hiểm – tuổi hưu – tiền lương là những vấn đề thuộc về chính sách vĩ mô, sẽ để lại những hậu quả tai hại nếu được áp dụng sai lầm. Cho nên, cần thiết phải có những nghiên cứu, đánh giá xã hội học về mức độ ảnh hưởng, chẳng hạn như: nếu tăng tuổi nghỉ hưu lên 2 tuổi đối với nam và 5 tuổi đối với nữ thì tỷ lệ thất nghiệp đối với sinh viên mới tốt nghiệp ra trường sẽ tăng thêm bao nhiêu phần trăm, từ đó kéo theo sự bùng phát của tỷ lệ tội phạm và các vận nạn xã hội khác – tất cả các tiêu chí này cần được lượng hóa cụ thể chứ không thể phát biểu chung chung, thiếu căn cứ. Không hiểu Bộ LĐ-TB&XH đã thực hiện những nghiên cứu như vậy một cách nghiêm túc chưa?

Hiện đã có hàng trăm ngàn cử nhân, thạc sỹ thất nghiệp. Việc làm mới không sinh ra nhiều thêm nhưng lại đề xuất tăng tuổi hưu

Thay vì tăng tuổi hưu hay cắt xén quỹ hưu trí, tại sao các nhà làm chính sách không suy nghĩ để tìm ra giải pháp nhằm cải thiện năng suất lao động – liều thuốc duy nhất để chữa lành mọi vấn đề – vì “năng suất không phải là tất cả nhưng trong dài hạn lại gần như là tất cả” (Paul Krugman).

Lỡ cơ hội từ cơ cấu dân số vàng

Việt Nam hiện có lợi thế lớn là đang ở vào giai đoạn dân số vàng: lực lượng lao động (người trong độ tuổi 15 – 65) rất đông đảo, chiếm hơn 60% dân số. Theo lẽ thường, với một quy mô thị trường như vậy, đạt gần 100 triệu dân, chúng ta hoàn toàn có thể trở thành một nước lớn, giàu và mạnh, nếu như có chính sách tốt. Tuy nhiên, thực tế lại gần như hoàn toàn trái ngược khi những nhà hoạch định chính sách đang phải tính đến phương án không mấy “nhân văn” như nâng tuổi hưu, chỉ vì lo cứu quỹ hưu trí, mà căn nguyên cũng bởi tình trạng tham nhũng, lãng phí, chi tiêu ngân sách bừa bãi gây ra.

Quỹ Bảo hiểm Xã hội có nguy cơ vỡ, vì “lỡ” đầu tư không hiệu quả

Lực lượng lao động là thành phần không thể thiếu, đóng góp lớn nhất cho nền kinh tế quốc dân, cho nên họ xứng đáng được hưởng những điều kiện phúc lợi tốt nhất khi về già. Tại nhiều nước phát triển như Âu Mỹ và Nhật Bản – vốn có điều kiện phúc lợi tốt hơn ta rất nhiều – phần lớn các khoản nợ công do chính phủ vay mượn là để đầu tư cho hệ thống hưu trí, an sinh xã hội phục vụ người dân; rất ít trường hợp nhà nước phải ban hành luật cho phép tăng tuổi hưu, ngay cả khi kinh tế đình trệ (hay nếu có đề xuất thì cũng vướng rất nhiều chỉ trích, phản đối). Đối với người trong diện thất nghiệp, các chính phủ của họ cũng thường có chính sách trợ cấp và hỗ trợ họ tìm kiếm công ăn việc làm. Tại Trung Quốc, độ tuổi về hưu của nữ giới chỉ là 50 và Quỹ BHXH thường tăng khoảng 10% lương cho những phụ nữ xin về nghỉ sớm để lo chuyện gia đình.

Năm 2017, Trung Quốc dự tính xây dựng đề án nhằm nâng độ tuổi nghỉ hưu (hiện nay là 60 tuổi đối với nam và chỉ 50 đối với nữ)

Ngoài ra, một xu hướng mới đang lên tại các nước phát triển đó là: nhiều người già sau khi nghỉ hưu nhưng vẫn có khả năng đóng góp đã quay lại làm việc, dưới dạng hợp đồng, trong những lĩnh vực mới, tạo ra nhiều giá trị hơn cho xã hội. Chẳng hạn, nhiều doanh nghiệp công nghệ của Trung Quốc, Hàn Quốc và Đài Loan thường rất thích mời gọi những kỹ sư và chuyên gia kỹ thuật về hưu nhưng giàu kinh nghiệm của Nhật Bản về làm quản lý cấp cao với mức đãi ngộ hấp dẫn – chính sách giúp các nước này dần thu hẹp khoảng cách với những đối thủ Nhật Bản. Bài học trên cho thấy, thay vì chỉ thực hiện một giải pháp “ngọn” là nâng độ tuổi nghỉ hưu – vốn gây thêm nhiều hệ lụy – chúng ta nên cân nhắc để có chính sách thiết thực, khuyến khích các chuyên gia, trí thức đã nghỉ hưu có cơ hội được đóng góp cho xã hội, nhất là trên những lĩnh vực và cương vị mới.

Một kỹ sư làm việc lâu năm trong ngành bán dẫn với Hitachi (Nhật Bản), sau khi về hưu quyết định sang Đài Loan để bắt đầu một sự khởi đầu mới

Hiện tại ở Việt Nam đã có rất nhiều ý kiến phản biện, đề nghị không nên tăng tuổi nghỉ hưu vì phần lớn người lao động không muốn kéo dài thời gian làm việc mà chỉ mong được nghỉ theo đúng chế độ, nhất là những người làm việc trong môi trường nặng nhọc, độc hại như công nhân nhà máy, hầm mỏ. Đề xuất tăng tuổi hưu cũng được xem là không phù hợp với cán bộ công chức khối hành chính nhà nước vì nguy cơ dẫn tới tình trạng “tham quyền cố vị”, trong lúc Đảng và Nhà nước đang phát động chủ trương “tinh giản biên chế”.

CTV Hải Đăng

Thích và chia sẻ bài này trên:
Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về banbientap@trandaiquang.net